جنگ، انواع، انگیزهها و جنگ تحمیلى

از جمله این عوامل مىتوان، به عدم احترام به حق حاکمیت ملل دیگر، زیر پا گذاشتن اصل تساوى کشورها، نقض یکطرفه قراردادها، آشنا نبودن با حقوق و اعتقادات سایر ملل و نظایر آن اشاره کرد.(46) هر یک از این موارد، همانند سایر نظریههایى که در این بخش مطرح شده است فقط به بخشى از علل اصلى جنگ توجّه دارد و به ریشههاى روانى و معنوى جنگ بى توجّه است. دفاع مقدس یا جنگ تحمیلى، همانند انقلاب اسلامى یک پدیده منحصر به فرد است.

به بیان دیگر، جنگ از خشونت برمى خیزد و خشونت یک پدیده روانى است. بعدها عایشه هرگاه روز جمل را به یاد میآورد، آرزو میکرد که ای کاش قبل از آن مرده بود و در آن حادثه حضور نمییافت. ریاست مجلس ملی اوکراین روز جمعه با انتشار بیانیهای اعلام کرد که ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور این کشور قرار است روز چهارشنبه ساعت ۱۵ به صورت زنده از طریق ویدئو در برابر نمایندگان مجلس ملی فرانسه سخنرانی کند. دو رهبر همچنین در این تماس «پیشنهاد فرانسه» درباره مذاکرات در حال انجام بین مسکو و کییف را مورد بحث قرار دادند. ریشه جنگ از نظر سازمانهاى بین المللى: در میثاق جامعه ملل و همچنین در منشور سازمان ملل متحد که هر یک بر تأمین صلح و امنیت جهانى تأکید دارند، فقط به صورت اشارهاى، عواملى را که موجب بروز جنگ مىشود، بر شمردهاند.

مسلمانان باید در مقابل عواملى که موجب تهدید آنان از ناحیه داخلى و یا خارجى مىشود، از خود دفاع کنند.(51) قرآن کریم در این باره مىفرماید: «وَ لَوْلا دَفْعُ اللّهِ النّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَّهُدَّمَتْ صَوامِعُ وَ بِیَعٌ وَّ صَلَوتٌ وَ مَساجِدُ یُذْکَرٌ فیهَا اسْمُ اللّهِ کَثیرا»(52) یعنى: و اگر خداوند بعضى از مردم را به وسیله بعضى دیگر دفع نکند، دیرها و صومعهها و معابد یهود و نصارا و مساجدى که نام خدا در آن بسیار برده مىشود، ویران مىگردد. مقابل آنها مسلمانها هستند.»(71) ایشان با تأکید بر اینکه جنگ میان ایران و عراق چیزى جز برادرکشى و به شهادت رساندن مسلمانان در پى ندارد، مردم عراق را از تداوم اقدامات تجاوزکارانهشان برحذر مىدارند و از این طریق استراتژى تبلیغى خود را به درون عراق نیز مىکشانند.

امام خمینى رحمهالله تبلیغات را نه تنها براى جلب افکار عمومى بینالملل؛ بلکه براى همراه کردن افکار عمومى و مردم عراق با اندیشه دفاعى ملت ایران لازم و ضرورى دانسته، آن را حربهاى معرفى مىکنند که مىتوان از طریق آن در روحیه دشمن تردید و تزلزل پدید آورد و با توضیح خواستن از ملت عراق در اداره جنگطلبى آنان، خلل ایجاد کرد: «اینها (ارتش عراق) براى چه جنگ مىکنند؟ در جنگ سایبریک نیز یک چنین سناریو با اولویت بندی مشابه طرح ریزی می شود، تا با زمین گیر ساختن دشمن بدون هرگونه برخورد فیزیکی و تحمیل خسارت پیروزی حاصل شود .

چریک که ترجمه Guerrilla است یک لغت ترکى محسوب مىشود و به معناى گروه کوچک مسلّحى مىباشد، که پیشقراول مردم در مبارزه علیه دشمن است. 24ـ مائو یکى از بنیانگذاران جنگ چریکى جدید محسوب مىشود. ما از راهى که شکست عراق است به لبنان برویم، عراق را نگذاریم سر جاى خودش بایستد و جمع کند خودش را و دیگران هم به او کمک کنند و مرزهاى خودش را قوى کند و بعد هم یک حمله ناگهانى به ما بکند، بازگردد به آن چیزهایى که از اول بود. اگر امروز تمام نظرها متوجه به لبنان بشود و تمام قدرتها و گویندگان از لبنان بگویند و تمام نویسندگان از لبنان بگویند، این، توفیقى است براى آمریکا که ایران جنگ خودش را فراموش کرد.

ایشان با تأکید بر تدرج و قاعده وسع، معتقدند که به منظور حفاظت از مرزهاى میهن اسلامى، باید به جبهه دفاعى توجه شود و افکار عمومى و بینالمللى بفهمند که جمهورى اسلامى ایران نمىخواهد پا را از حد دفاع فراتر گذارد. جنگ محدود هستهاى بر افکار هرمان کان آمریکایى استوار است؛ وى جنگ هستهاى را باعث انهدام بشر نمىداند. 6ـ ذکر نظرات این نویسنده آمریکایى به معناى تأیید کامل آن نیست. 6ـ جنگ براى نجات ستم دیدگان: قرآن براى رهایى انسانهایى که تحت ظلم هستند به مسلمانان دستور جنگ داده است: «وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْیَةِ الظّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ وَلِیًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ نَصِیراً»(60) یعنى: چرا در راه خدا و در راه مردان و زنانى که (به دست ستمگران) تضعیف شدهاند پیکار نمىکنید؟ همان افراد (ستمدیدهاى) که مىگویند: خدایا ما را از این شهر (مکه) که اهلش ستمگرند، بیرون ببر و براى ما از طرف خود سرپرست قرار بده و براى ما از طرف خود یار و یاورى تعیین فرما.

جنگ های داخلی مسلمانان نیز به جنگ با مرتدان، محاربان و بغات تقسیم شده است. جنگ جمل نخستین جنگ داخلی مسلمانان محسوب میشود که با پیروزی سپاه امام علی(ع) و کشته شدن طلحه و زبیر و بازداشت عایشه و فرستادن او به مدینه به پایان رسید. در این رابطه، امام خمینى رحمهالله با تأکید بر ضرورت مقابله با فتنه انگیزى تجاوزگران و پیمان شکنان، بر دفاع از کیان مملکت اسلامى و لزوم دفاع از حیثیت مسلمانان از طریق خنثى سازى توطئههاى فرسایشى، اصرار مىورزید و شهادتطلبى جوانان ایران اسلامى را دلیل حقانیت دفاع مقدس مىدانستند. عبدالحسین زرین کوب، تاریخ ایران بعد از اسلام، ج۱، ص۱۵۸ـ۱۵۹، تهران ۱۳۸۰ ش.

۱۴۲. ↑ عبدالحسین زرین کوب، تاریخ ایران بعد از اسلام، ج۱، ص۱۵۸ـ۱۵۹، تهران ۱۳۸۰ ش. در آغاز جنگها، طرفین آمادگى کامل یا نسبى براى جنگیدن دارند، در حالى که ایران آمادگى ذهنى و عملى براى ورود به جنگ را نداشت. 11ـ جنگ عمومى در معناى غیر هستهاى آن عبارت است از: جنگ مسلحانه بین اکثر کشورهاى جهان که در آن تمام منابع طرفهاى درگیر براى حفظ بقاء و یا پیروزى در جنگ به کار گرفته مىشود. در حقوق بین الملل، جنگ درگیری مسلحانه میان کشورهاست که با اعلان صریح آن از سوی حداقل یکی از طرفین درگیر و با هدف دستیابی به منافع و مصالح ملی صورت میگیرد.

جنگ جمل پس از آن آغاز شد که امام علی (ع) مسلم بن عبدالله مجاشعی، یکی از سپاهیان خود را مأمور کرد تا نسخهای از قرآن کریم را در بین دو لشکر بلند کند و همه را به آنچه در قرآن است و به پرهیز از تفرقه دعوت کند. سپس دو طرف توافق کردند که دارالاماره، بیتالمال و مسجد بصره، تا ورود امام علی(ع)، در اختیار عثمان بن حنیف باشد و طلحه و زبیر و یاران آن دو آزاد باشند. امام علی (ع) تمایلی به جنگ نداشت و تا سه روز پس از ورود به بصره، با ارسال پیغامهایی، میکوشید تا شورشیان را باز دارد و آنان را به همراهی با خویش بخواند.

این جنگ در روز ۱۰ جمادی الاولی سال ۳۶ قمری و در اطراف بصره رخ داد و زمان آن از ظهر تا غروب آفتاب بود. علاوه بر این، طلحه و زبیر امیدوار بودند که علی(ع) در امور با آنها مشورت نماید؛ چراکه این دو خود را با علی(ع) در رتبه و مقام مساوی میدانستند، آنها امیدوار بودند که با مرگ عثمان، بخشی از حکومت را به دست گیرند، چه آنان تردیدی در به دست آوردن حکومت بصره و یمن نداشتند٬ ولی چون خواست خود را مطرح کردند٬ حضرت علی آنها شایسته این امر ندانست. علی (ع) از نزدیک با طلحه و زبیر سخن گفت و به زبیر، که او را نصیحت پذیرتر میدانست، حدیثی از پیغمبر(ص) را یادآوری کرد و زبیر تأیید کرد و گفت اگر این را به یاد داشتم، به این راه نمیآمدم، به خدا هرگز با تو نمیجنگم.

انسانهایى که به خدا ایمان دارند، تنها به انگیزههاى اقتصادى، سیاسى، و مانند آن به جنگ نمىپردازند؛ به این معنى که یک انسان با ایمان، انگیزههاى فوق را تحت الشعاع انگیزههاى الهى قرار مىدهد. بدین ترتیب، طلحه و زبیر و دیگر جداییطلبان که میدانستند کارشان بدون عایشه همسر رسول خدا(ص)، که مورد توجه مردم بود به نتیجه نمیرسد با کسب موافقت عایشه سپاهی فراهم ساختند. او باید بسیار مطمئن باشد که تایید او به عنوان حاکم مادام العمر چین در اواخر سال جاری، یک امر رسمی صرف خواهد بود.

امام علی(ع) در ذیحجه سال ۳۵ هجری قمری، در پی اصرار و اتفاقنظر مردم از جمله مهاجران و انصار؛ زمام خلافت را به دست گرفت. طلحه و زبیر که نخست چشم به خلافت دوخته بودند، وقتی موفق نشدند و خلافت به امام علی(ع) رسید، انتظار داشتند به فرمانروایی ولایات برسند. 16ـ چنین جنگهایى را جنگ نیابتى یا وکالتى گویند که طى آن آمریکا و شوروى (سابق) از مقابله مستقیم نظامى با یکدیگر خوددارى مىکردند؛ ولى براى دستیابى به منافع خود از طریق ایجاد جنگ بین کشورهایى که وابسته به آنها بودند، حرکت مىکردند. عبدالله بن عامر بن کُرَیز و یعلی بن امیه نیز با اموال و شترهای بسیار (بنابر بعضی اخبار، با ۶۰۰ شتر و ششصد هزار درهم یا دینار) که خراج یمن بوده است٬ از یمن به آنان پیوستند و همه در خانه عایشه گرد آمدند.

عدهای، از هر دو طرف کناره گرفتند؛ از جمله اَحْنَف بن قیس که به امام(ع) گفت اگر بخواهی با دویست نفر از خانوادهام به تو میپیوندم و اگر نه، با قبیله خود، بنی سعد، کناره میگیرم و چهار هزار شمشیر را از تو بازمیدارم. تعداد سپاهیان امام علی(ع)، ۱۹ یا ۲۰ هزار تن ذکر شده است. چهار ماه پس از بهخلافت رسیدن علی(ع)، طلحه و زبیر که دریافتند با خلافت امام علی(ع)، مردم از ایشان رویگردان شدهاند و دیگر جایی در مدینه ندارند، از امام اجازه خواستند که برای انجام عمره به مکه روند.

عایشه چند روز آنجا ماند تا بعداً روانه مدینه شود، اما چون مهلت پایان یافت و او در رفتن تعلل ورزید، امام(ع)، عبدالله بن عباس را پیش وی فرستاد و به او هشدار داد. توسعه وسایل ارتباطات اینترنتی، این انقلاب را در سراسر جهان گسترانیده و محیطی تازه به وجود آورده است برای حفظ بقا، در چنین محیطی , ضروریست تا شناخت کافی از تهدیدها , فرصت ها و امکانات بالقوه داشت . 34ـ على نورى، جنگ شیمیایى و پیشگیرى و درمان آسیبهاى ناشى از آن، جهان دانش، تهران، 1363، ص14. این نظریه، علل جنگهاى سودجویانه و استعمارى را نشان مىدهد؛ امّا انگیزه جنگهایى که غیر امپریالیستها در نقاط دیگر جهان انجام مىدهند را روشن نمىسازد.

دیدگاهتان را بنویسید